arrow_rightarrow_righticon_excelicon_pficon_ppticon_wordmagnifier

Programma

vrijdag 22 mrt

Wetenschappelijk programma

Chair: Frank Verhulst

08:00

Registratie en koffie

Wetenschappelijk programma

09:20

Welkom

Dr. Els Blijd-Hoogewys, The Netherlands

09:30

Are we our brains?

Prof. André Aleman, The Netherlands

Hersenonderzoek staat erg in de belangstelling. Van hersenonderzoekers wordt antwoord verwacht op essentiële vragen als: wie zijn wij en hoe kunnen onze gevoelens en gedachten verklaard worden?

Veel onderzoekers in de neurowetenschappen zijn van mening dat al ons gedrag, ons denken en ons doen en laten, te verklaren zijn vanuit de activiteit van ons brein. In deze voordracht wordt de vraag aan de orde gesteld of de menselijke geest valt te reduceren tot hersenactiviteit. Een andere vraag betreft de rol van ons bewustzijn. Onderzoek heeft aangetoond dat onbewuste processen in ons brein een grote invloed kunnen hebben op ons gedrag. Dat heeft er toe geleid dat een aantal invloedrijke wetenschappers bewuste denkprocessen van weinig belang achten: het heeft volgens hen slechts een gering effect op ons doen en laten. Van een vrije wil zou geen sprake zijn. Neuropsycholoog André Aleman laat aan de hand van veel recent onderzoek zien dat het bewuste denken wel van groot belang is voor ons gedrag. Hoewel onbewuste processen zeker een rol spelen, laat hij zien dat bewust denken onbewuste processen in goede banen kan leiden. Mindfulness en spiritualiteit kunnen daarbij behulpzaam zijn. Het feit dat ons brein ‘bezield’ is en we flexibel om kunnen gaan met automatische gedragspatronen, maakt ons uniek.

Photo – Andre Aleman

Prof. dr. André Aleman

UMCG Groningen

10:10

Social Camouflaging by Autistic People

William Mandy, UK

10:50

Koffiepauze

Van 11:20 - 12:40 vinden een aantal workshops plaats in parallelronde 1, zie parallel programma

Wetenschappelijk programma

11:20

Facilitating emotion recognition in children with ASD

Ass. Prof. Ofer Golan, Israel

12:00

Eye-contact and empathy in autism

Nouchine Hadjikhani, USA

In this lecture, I will present our working hypothesis to explain many aspects in autism, namely that there is an imbalance between the excitatory and the inhibitory systems in autism, and that difficulties with eye contact and in social communication in general may all stem from that imbalance. I will try to demonstrate that contrary to a widely held belief, individuals with autism do not lack affective empathy, and that they in fact tend to be hypersensitive to certain signals expressed by faces.

Photo – Hadjikhani

Nouchine Hadjikhani

Harvard Medical School / Gothenburg University, USA

12:40

Lunch

Van 13:00 - 13:30 vinden de lunchpauze lezingen plaats, zie parallel programma

Van 13:40 - 15:00 vinden een aantal workshops plaats in parallelronde 2, zie parallel programma

Wetenschappelijk programma

13:40

HIPPEA Theory

Dr. Sander van de Cruys, Belgium

14:20

Sensory processing

Dr. Lisa Porter, USA

In this presentation Dr. Porter will provide a brief overview of the current literature examining the existence and prevalence of sensory processing disorders, both comorbid with and independent of autism spectrum disorder. The short lecture will include a summary of studies identifying the functional challenges faced by children with SPD and their families. Finally, a synopsis of intervention efficacy studies for sensory-related interventions for children with autism will be provided.

  • Review evidence exploring the neurological and biological differences of SPD
  • Discuss comorbidity of autism & SPD
  • Explore links between SPD, anxiety, & other social-emotional disorders
  • Review studies examining treatment methods for sensory-related dysfunction in children with autism
Photo – Lisa Porter 2 Purcell

Lisa Porter

PhD Candidate, STAR Institute for SPD, USA

15:00

Koffiepauze

Wetenschappelijk programma

15:30

Suicidality in Autism: Assessment to Prevention

Dr. Sarah Cassidy, UK

Up to 72% of adults diagnosed with autism report suicidal thoughts and behaviours and are significantly more likely to die by suicide than the general population. However, there is not much research into why this is the case, and how researchers and clinicians can effectively assess and prevent suicidality in autistic people. Results from the Mental Health in Autism research program led by Dr. Sarah Cassidy will be presented, including: 1) adapting tools to more effectively assess suicidality in autistic adults; 2) understanding risk markers for suicidality in autistic adults; and 3) implications for preventing suicide in autistic people.

Photo – Sarah Cassidy

Dr. Sarah Cassidy

Assistant Professor, School of Psychology, University of Nottingham, UK

16:10

Gender diversity and autism; is there a link and what are the clinical consequences?

Dr. Annelou de Vries en Anna van der Miesen, The Netherlands

Recently, clinicians have noticed a potential overrepresentation of ASD diagnoses and characteristics in individuals with gender dysphoria (GD) and an overrepresentation of characteristics of GD in autistic individuals. In the literature, several hypotheses have been forwarded to explain this potential co-occurrence, such as the ‘extreme male brain’ theory. It has also been suggested that some specific ASD traits, such as less flexibility in thinking, might influence gender identity development. In the current lecture, prevalence rates of co-occurring GD and ASD and suggested hypotheses will be reviewed. In addition, as co-occurring ASD might come with specific challenges in assessment of individuals with gender identity questions, clinical implications will be discussed.

Photo – de Vries

Dr. Annelou de Vries

Staflid afdeling kinder en jeugdpsychiatrie, Amsterdam UMC, locatie VUmc

Photo – vdMiesen

Anna van der Miesen

Pormovenda, Amsterdam UMC, locatie VUmc

16:50

Posterprijs

17:00

Afsluiting

vrijdag 22 mrt

Parallel programma

Workshopronde 1 (11:20 - 12:40 uur)

11:20

1.1 - Workshop PEERS: jongeren met autisme ondersteunen in het maken en houden van vrienden

Kirstin Greaves-Lord

11:20

1.2 - Sensory kids

Dr. Lisa Porter, USA

Dr. Porter will present an overview of Dr. Lucy Jane Miller’s STAR frame of reference, highlighting intervention techniques to address sensory challenges faced by children on the autism spectrum. The STAR focus on parent involvement will be discussed, as well as the three pillars of the frame of reference; regulation, relationship, and sensory processing. This lecture will include a review of the current nosology of Sensory Processing Disorder (SPD) subtypes, with suggested intervention considerations for each. Finally, Dr. Porter will briefly present A SECRET, the problem-solving tool used to empower families to build a sensory lifestyle.

  • STAR Frame of Reference
    • Regulation, relationship, and sensory processing
  • Overview of sensory-based interventions for SPD subtypes
  • Importance of parent involvement
  • A SECRET problem-solving tool
Photo – Lisa Porter 2 Purcell

Lisa Porter

PhD Candidate, STAR Institute for SPD

11:20

1.3 - ‘Stap voor stap, hap voor hap’ Behandeling van eetproblemen bij kinderen met een autismespectrumstoornis

Annemiek van Maanen en Anneke Louwerse

Meer dan de helft van de van kinderen met een autismespectrumstoornis heeft ook een eetprobleem (Cermak, 2010; Crasta, 2014). Het meest voorkomende eetprobleem in deze groep betreft selectief eten. Momenteel is er in Nederland geen wetenschappelijk onderbouwd behandelprogramma beschikbaar voor kinderen met ASS en eetproblemen. De eetproblemen van kinderen met ASS zijn vaak complex, worden vaak laat opgemerkt en behandeling vindt niet of versnipperd plaats. Om deze reden heeft Yulius, polikliniek Autisme een behandelprotocol ontwikkeld om de eetproblemen van deze kinderen te behandelen. Het behandelprotocol, ‘Stap voor stap, hap voor hap’ richt zich op alle factoren die van invloed kunnen zijn op het eetprobleem, zoals de prikkelverwerking, lichamelijke problemen, interacties in het gezin (van Maanen, 2014). In samenwerking met het Erasmus MC – Sophia worden momenteel de eerste stappen ondernomen om het behandelprotocol wetenschappelijk te onderbouwen.

Tijdens deze workshop wordt aandacht besteedt aan het beter leren begrijpen van eetproblemen bij mensen met autisme. Hierbij worden stapsgewijs de invalshoeken van de methodiek besproken en de eerste uitkomsten van de pilot-studie gedeeld.

Photo – Annemiek v Maanen

Annemiek van Maanen

verpleegkundig specialist GGZ, Erasmus MC / Yulius

Photo – Anneke Louwerse

Anneke Louwerse

GZ-psycholoog in opleiding tot Klinisch Psycholoog en wetenschappelijk onderzoeker, Erasmus MC / Yulius

11:20

1.4 - Autisme, seks en relaties

Drs. Jeroen Dewinter

Hoe gaan jongeren en volwassenen met autisme om met seksualiteit en relaties? Klopt het dat sommige jongeren met autisme trager zijn in hun seksuele ontwikkeling of er helemaal niet mee bezig zijn? Stellen jongeren en volwassenen met autisme vaker ongepast of afwijkend seksueel gedrag? Allerhande ideeën en overtuigingen leven. Seks en relaties zijn een deel van het leven, en vormen voor sommige mensen, ook met autisme, een uitdaging. Autismekenmerken kunnen daarin ook een rol spelen.

In deze sessie bespreken we de resultaten van onderzoek bij normaalbegaafde jongens en volwassenen met autisme. We staan niet alleen stil bij recent onderzoek naar dit thema, maar ook bij de betekenis hiervan voor mensen met autisme, hun ouders en professionals in het dagelijkse leven en de praktijk. Er is ruimte voor discussie en interactie.

Photo – Jeroen Dewinter

Jeroen Dewinter

GGzE Eindhoven

Lunchpauze lezingen (13:00 - 13:30 uur)

13:00

1 - ASS & stemmen horen

Jack Jenner

Minstens één op de tien mensen hoort in hun leven stemmen. Life-time prevalentie bij vrouwen is ongeveer 12%, bij mannen is dat 10%. Stemmen horen komt voor zonder dat sprake is van een (psychiatrische) ziekte. Wel komen ze bij patiënten met een psychiatrische stoornis vaker voor. Lifetimeprevalenties zijn bij patiënten met een: dissociatieve stoornis 80%, schizofreniespectrum stoornis 70% en 30% bij bipolaire-, posttraumatische- en borderline-psersoonlijkheid stoornis. Over voorkomen bij patiënten met ASS zijn geen gegevens bekend. Stemmen hoorders hebben een verhoogd suïciderisico. Bij adolescenten is dit 8x hoger dan bij niet-stemmenhorende leeftijdsgenoten. Alle reden dus voor speciale aandacht voor stemmen horen.

Stemmen horen is goed behandelbaar. Met name de Hallucinatiegerichte Integratieve Therapie (HIT) heeft  significant betere en duurzamer resultaten dan medicatie en cognitieve gedragstherapie in de domeinen: stemmen horen, co-morbide depressie, angst, denkstoornis, kwaliteit van leven en sociaal functioneren. Tot op heden is bij (pre-)adolescenten alleen nog naturalistisch onderzoek verricht. In de leeftijdscategorie 10-16 jaar verdwenen de stemmen en co-morbide stemmings- en leerproblemen bij allen (N=12). De stemmen bij de oudere groep verdwenen niet bij allen, maar de eindresultaten waren significant beter dan de beginscores.

De presentatie beschrijft de HIT-behandeling van twee stemmen horende adolescenten met ASS.

Photo – Jack Jenner

Dr. Jack Jenner

Directeur, Jenner Consult voor trainingen en supervisies

13:00

2 - Onderzoek naar autisme vroeg detectie door jeugdartsen verricht vanuit de kinder- en jeugdpsychiatrie: waar staan we?

Wietske Ester

Vanuit de Academische Werkplaats Autisme, is binnen Lucertis onderzoek gedaan naar de overgang van kinderen naar het basisonderwijs. Hierbij is de vroeg detectie van autisme door jeugdartsen tijdens het groep 2 consult onderzocht. Via een onlineschool is onderwijs gegeven door kinder- en jeugdpsychiaters over autisme aan jeugdartsen. In het onderzoek is door metingen voor, direct na, en 6 maanden na de cursus geëvalueerd wat het effect van de cursus is op de kennis over autisme, de competentiebeleving, de rol van psychiatrisch stigma en het effect op het aantal doorverwijzingen door jeugdartsen. Deze recente resultaten worden besproken en in nationaal en internationaal kader geplaatst. Ook zal een jeugdarts casus worden besproken.

Photo -Ester

Wietske Ester

Kinder- en jeugdpsychiater & Senior onderzoeker, Sarr Expertisecentrum autisme-jeugd, Lucertis & Curium-LUMC

13:00

3 - Dagelijks leven met autisme – hoe gaat dat in de praktijk

Sigrid Landman

Hoe is het om autistisch te zijn? Waar loop je zoal tegenaan in het dagelijks leven? In deze lezing wil ik iets van mijn ervaringen vertellen. Hoe ik me probeerde aan te passen in mijn jeugd en de aanloop naar de diagnose, die ik pas op 36-jarige leeftijd kreeg.

Vanuit het rijtje met knelpunten waar je in het dagelijks leven met autisme tegenaan kunt lopen, heb ik de twee voor mij belangrijkste, uitgekozen. Namelijk werk en het onderhouden van sociale contacten/vriendschappen. Deze ga ik nader uitdiepen.

Aan het eind van de lezing zal er nog (kort) de gelegenheid zijn, praktische vragen te stellen

Photo – Sigrid Landman

Sigrid Landman

13:00

4- Onderzoeksbehoeften van mensen met autisme en hun naasten

PAS Nederland (Personen uit het Autisme Spectrum): Diederik Weve en Karin van den Bosch

De onderzoeksagenda op het gebied van autisme wordt momenteel primair gestuurd door wetenschappers. Aan mensen met autisme en hun naasten is tot nu toe nauwelijks gevraagd waar, volgens hen, te weinig kennis over is en dus waar (meer) onderzoek naar zou moeten gebeuren.

Het doel van het onderzoeksproject ‘Inventarisatie onderzoeksbehoeften vanuit het perspectief van mensen met autisme en hun naasten’ is om in kaart te brengen waar onderzoek naar zou moeten gebeuren, volgens 3 groepen:

  1. (jong)volwassenen met autisme (>= 16 jaar)
  2. ouders van een kind met autisme (<16 jaar)
  3. wettelijk vertegenwoordigers/bewindvoerders van mensen met autisme en een zware zorgbehoefte

In de NAR-enquête van voorjaar 2018 werd een open vraag gesteld naar hun onderzoeksbehoefte. De antwoorden van 923 deelnemers zijn tekstueel geanalyseerd en gecodeerd in onderwerpen. Daarna werden de onderwerpen gecategoriseerd en in thema’s ingedeeld. Uiteindelijk werden de antwoorden ook gekoppeld aan de demografische kenmerken van de respondenten en kwantitatief geanalyseerd.

Tijdens deze sessie zullen de thema’s worden besproken, de belangrijkste verschillen tussen de 3 groepen respondenten, details van enkele belangrijke thema’s en opvallende voorbeelden van de demografische analyse. De resultaten zullen worden gebruikt bij de ontwikkeling van de Kennisagenda Autisme door de Academische Werkplaats Autisme 2.0 in 2019.

Photo – Diederik Weve

Diederik Weve

veiligheidsingenieur, Shell, Voorzitter PAS Nederland

Photo – Karin van den Bosch

Karin van den Bosch

Content met Karin

13:00

5 - Dopamine bij ASS

Rik Schalbroeck

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat psychotische ervaringen, zoals hallucinaties en waanideeën, en psychotische stoornissen vaak voorkomen bij autisme. Tijdens deze presentatie bespreek ik onderzoeken waarin de relatie tussen autisme en psychose is bekeken. Daarbij richt ik mij met name op de mogelijke rol van sociale uitsluiting, waarvan steeds meer lijkt dat dit het risico op psychose kan verhogen, en kijk ik naar de rol die de neurotransmitter dopamine hierin speelt. Verder ga ik in op mogelijke manieren waarmee psychose bij autisme vroeg herkend en behandeld zou kunnen worden.

Photo – Schalbroeck

Rik Schalbroeck

PhD student, GGZ Rivierduinen

Workshopronde 2 (13:40 - 15:00 uur)

13:40

2.1 - Workshop PEERS: jongeren met autisme ondersteunen in het maken en houden van vrienden

Kirstin Graeves-Lord

13:40

2.2 - Met autisme toch warme relaties

Marja Boxhoorn

13:40

2.3 - ‘Stap voor stap, hap voor hap’ Behandeling van eetproblemen bij kinderen met een autismespectrumstoornis

Annemiek van Maanen en Anneke Louwerse

Meer dan de helft van de van kinderen met een autismespectrumstoornis heeft ook een eetprobleem (Cermak, 2010; Crasta, 2014). Het meest voorkomende eetprobleem in deze groep betreft selectief eten. Momenteel is er in Nederland geen wetenschappelijk onderbouwd behandelprogramma beschikbaar voor kinderen met ASS en eetproblemen. De eetproblemen van kinderen met ASS zijn vaak complex, worden vaak laat opgemerkt en behandeling vindt niet of versnipperd plaats. Om deze reden heeft Yulius, polikliniek Autisme een behandelprotocol ontwikkeld om de eetproblemen van deze kinderen te behandelen. Het behandelprotocol, ‘Stap voor stap, hap voor hap’ richt zich op alle factoren die van invloed kunnen zijn op het eetprobleem, zoals de prikkelverwerking, lichamelijke problemen, interacties in het gezin (van Maanen, 2014). In samenwerking met het Erasmus MC – Sophia worden momenteel de eerste stappen ondernomen om het behandelprotocol wetenschappelijk te onderbouwen.

Tijdens deze workshop wordt aandacht besteedt aan het beter leren begrijpen van eetproblemen bij mensen met autisme. Hierbij worden stapsgewijs de invalshoeken van de methodiek besproken en de eerste uitkomsten van de pilot-studie gedeeld.

Photo – Annemiek v Maanen

Annemiek van Maanen

verpleegkundig specialist GGZ, Erasmus MC / Yulius

Photo – Anneke Louwerse

Anneke Louwerse

GZ-psycholoog in opleiding tot Klinisch Psycholoog en wetenschappelijk onderzoeker, Erasmus MC / Yulius

13:40

2.4 - Autisme, seks en relaties

Jeroen Dewinter

Hoe gaan jongeren en volwassenen met autisme om met seksualiteit en relaties? Klopt het dat sommige jongeren met autisme trager zijn in hun seksuele ontwikkeling of er helemaal niet mee bezig zijn? Stellen jongeren en volwassenen met autisme vaker ongepast of afwijkend seksueel gedrag? Allerhande ideeën en overtuigingen leven. Seks en relaties zijn een deel van het leven, en vormen voor sommige mensen, ook met autisme, een uitdaging. Autismekenmerken kunnen daarin ook een rol spelen.

In deze sessie bespreken we de resultaten van onderzoek bij normaalbegaafde jongens en volwassenen met autisme. We staan niet alleen stil bij recent onderzoek naar dit thema, maar ook bij de betekenis hiervan voor mensen met autisme, hun ouders en professionals in het dagelijkse leven en de praktijk. Er is ruimte voor discussie en interactie.

Photo – Jeroen Dewinter

Jeroen Dewinter

GGzE Eindhoven